Arşivdeki 564 dinleme radyonun eski masalını bozuyor

Beni bu köşede çoğunlukla klasik müzik tarafında okudunuz; sayıların değil partisyonların adamıyım derdim kendi kendime. Ama bu kez elimde bambaşka bir tablo var: Müzik programının arşivi, son 30 günde 564 dinleme yapmış. Kaç bölümle mi? 3 bölümle. Durdum. Radyo geçicidir, derler; sinyal havada kaybolur, iz bırakmaz. Arşivcide ise her şey kalır. Kalıyor işte, hem de kalın bir dosya olarak. Tablodaki isimler de benim günlük rotamın isimleri değil; tam da bu yüzden daha dikkatle baktım. Yabancı bir mahallede harita açmak gibi bir şey; adresler tanıdık değil ama sokaklar yürüyor.

Zirve kimseyi taşımıyor

Listenin başında Manifest var, tam 12 dinlemeyle; hemen ardında Blok3, 11 ile. Tan Taşçı ve Semicenk 9'da buluşuyor, Mabel Matiz 8'de. Bana kalırsa asıl haber bu düzlük. Klasik müzik arşivine alışmış göz, tepede tek bir ismin gölgesi arar; barok repertuvarı da böyledir, romantik dönemin ağırlıkları da. Bir isim bütün sezonu boyundurur, gerisi ona bakar. Burada öyle bir gölge yok. En üstteki isimle listenin dibindeki arasında birkaç dinleme var, o kadar. Kimse kral değil. Üstelik bu, sıkıcı bir istatistik ayrıntısı değil; dinleme alışkanlıklarına dair bir ipucu. Zirve ne kadar düzse, seçenekler o kadar canlı demektir. Liste, kral çıkarmak yerine şaşırtıcı bir denge kurmuş ve bu denge, bence haberin kendisi.

Açıkçası bu isimlerin aynı tabloda bu kadar sıkı durması da ayrı bir mevzu. Manifest ile Blok3 bir yanda, Tan Taşçı ile Semicenk öbür yanda, Mabel Matiz hepsinin ortasında bir yerde. Bu adları başka hiçbir listede böyle omuz omuza görmedim; arşivimizde şöyle görünüyor, dışarıda görünmüyor. Radyo, yayın akışını editörün tercihine bırakmış bir sanat; dinleyici akışı belirlemez. Dolayısıyla bu yan yanalık tesadüf değil, yapılmış bir tercih. Kuşakların ve tavırların aynı havuzda karıştırıldığı, geniş daireli bir tercih. Böyle bir karışım dinleyicinin sabrını da gerektirir; herkes kendi tanıdığını arar, yabancıyla aynı kanalda buluşur.

Yine de burada emin değilim. 3 bölüm, içimi rahatlatmayacak kadar küçük bir sermaye; belki bu düzlük tesadüfün ta kendisi. Belki gelecek ay Manifest 12'nin çok üstünde bir sayıyla gelir, bütün denge konuşması bir anda boşa düşer. Küçük örneklem, büyük laf götürmez; bunu herkes bilir ama herkes uygulamaz. Şimdilik elimde ne varsa ona bakacağım: birbirine yapışık sayılar ve zirveyi kimseye kaptırmayan sakin bir tablo.

Asıl üzerinde durulacak sayı bence 564. 3 bölümle çıkan bu toplam, dinleyicinin canlı yayını beklemediğini, arşive dönüp döndüğünü söylüyor. Radyonun 'şimdi ve burada' hali eskiden masal gibi anlatılırdı; veri başka bir şey fısıldıyor. Ben plak dinleyen bir nesildenim; iğneyi kaldırıp aynı yüzü baştan koymak normaldi. O içgüdü ölmüş değil, adres değiştirmiş. Eskiden tekrar bir utanç gibi gizlenirdi; kimse sevdiği parçayı kaç kez dinlediğini söylemezdi. Dinleyici şimdi kaçırdığına üzülmüyor; sonra gidiyor, buluyor, bir kez daha dinliyor. Bir kez daha. Program da sabırlı davranıyor: yayınını veriyor, sonra usulca bekliyor. Arşiv dediğin şey zaten budur; acele etmeyen, kimseyi kapıdan çevirmeyen yavaş bir bellek.

Manifest'in 12 dinlemesi üzerine kılı kırk yaracak değilim; sayı henüz o yükü taşımaz. Ama düz bir liste ile kalın bir dinleme toplamı yan yana durunca aklıma takılan soru şu: tekrar, dinlemenin en eski hali değil miydi zaten? Sevdiği parçayı bir dinlemeyle bitiren insan pek azdır; konsere gidip aynı eseri yeniden görmek isteyenler hep vardı. Arşiv tam da bu yüzden kıymetli: hatırlatıyor. Bir kütüphanenin en sessiz görevi de budur zaten. Dinleyici artık kendine sakladığı tekrarını bir sayfada yapıyor, kapalı kapılar ardında değil. Belki listedeki denge, herkesin kendi tekrarını seçtiğinin işareti. Bölüm sayısı çoğalınca görürüz. Şimdilik tabloyu olduğu gibi bırakıyorum; tuhaf, düz ve dürüst.