Bir klasik müzikçinin Eksen Müzik notları

Listenin tepesi neredeyse düz

Klasik müzik köşesinde otururken komşu bahçeye bakmak bazen iyi gelir. Klasikçı kulak, gitar repertuvarına hep bir parça yabancı bakar; o yabancılık bazen en dürüst ölçüm aletidir. Bu yüzden Eksen Müzik'in arşiv kayıtlarını otuz günlük pencereden inceledim. İlk gördüğüm şey yoğunluk oldu. Beş yayın, altı yüz on dört parça. Az sayıda yayına yayılmış bu kadar geniş bir repertuvar dikkat dağıtıcı değil; tam tersine, programın nasıl kurulduğuna dair ipucu. Açıkçası bu denge bana tanıdık geldi. İyi bir konser programı da benzer bir sabırla açılır. Belki de bu yüzden dönüp dönüp bu tür listelere bakıyorum.

Derken asıl ayrıntıya takıldım. Listenin tepesi neredeyse düz. Alabama Shakes dokuz kezle en çok çalanan isim; The Strokes yedi kez, The Afghan Whigs yedi kez, EELS yedi kez onu izliyor; Ozzy Osbourne altı kezle yerini almış. Kimse kimseyi ezmemiş. Sıralamanın tepesindeki bu sessizlik beni durdurdu. Yedi kezde buluşan o isimler tesadüf mü, yoksa orada küratörlük eden bir el mi var, kestirmek zor. Rakamlar bu kadar; gerisi yoruma açık.

Bu düzlüğün bir de psikolojik tarafı var. Listelerin tepesi hep bir taht gibi düşünülür; orada oturanın gölgesi alttakilerin üzerine düşer. Burada gölge yok denecek kadar az. Dokuz ile altı arasındaki mesafe, altı yüz on dört parçanın içinde kaybolup gidiyor. Taht kurmak isteyen bir program böyle davranmazdı.

Üstünde biraz düşündüm. Altı yüz on dört parçalık bir ayda zirvenin dokuz kezle yetinmesi, tekrarın burada takıntı olmadığını söylüyor. Hit merkezli bir anlayış olsaydı liste böyle görünmezdi; aynı isim üst üste döner, dinleyici de ezberden yorulurdu. Bana kalırsa burada başka bir şey var: gezinme kültürü. Sunucu elindeki koleksiyonu usulca dolaşıyor, dinleyiciyi de yolculuğa katıyor. Salonda da böyledir; bir besteciye ayrılan yer abartılırsa program daralır, seyirci nefes alamaz. Radyo için eski bir erdemdir bu; ses tanımanın sayılara dökülmesi sayesinde artık görünür de.

Dinleyici tanıdık nakarata karşı zayıftır; ama çabuk da sıkılır. Bir akış bu arasında nasıl gezinirse karakteri de orada belli olur. Zirve dar olmayınca her yayın kendi sürprizini taşır, kanal değiştirme telaşı doğmaz. Keşif hissi radyonun en kırılgan sermayesidir; kolay küser. Ben eski dinleyiciyim; sabırla kurulmuş bir akış hâlâ fark eder.

Listeye bir de şöyle bakıyorum: hepsi gitar dedirten isimler. Dinlediklerimde Alabama Shakes'in ıslak bir soul havası var; The Strokes sıkı şehirli bir tavır taşıyor; The Afghan Whigs karanlığını zarif bir öfkeyle inceltiyor; EELS ev yapımı bir melankoliye yaslanıyor. Ve Ozzy Osbourne. Kuşaklar arası mesafe büyük. Ama hepsi aynı enstrümanın çevresinde dönüyor. Farklı nervürlerin aynı listeye, üstelik bu dengeyle sığması, programın kulak haritasının genişliği hakkında sessizce bir şey söylüyor.

Buraya kadar övgü gibi oldu; itirazımı da ekleyeyim. Ozzy Osbourne'un listenin görünür tepesinin dibinde kalması bana bir tuhaf geldi. Adı gitar müziğinin kılavuz taşlarından sayılan bir ismin, genç kuşak grupların yanında altı kezde yetinmesi... Burada emin değilim. Belki arşivin görmediği çalmalar vardır, belki tespit her koşulda kusursuz işlemiyordur. Sayılar bize yalnızca görünen kısmı veriyor. O yüzden arşivimizde şöyle görünüyor çerçevesinde kalacağım; tablo doğruysa bile doğruya benzeyen başka bir hikâye olabilir.

Klasik müzik editörlüğünden gelen gözle son not: repertuvar zenginliği, bir ismi üst üste çalmaktan değil, ona layık görülen yerin ölçülü olmasından anlaşılır. Eksen Müzik bu ölçüyü tutmuş görünüyor. Dokuz kezle yetinen zirve, geride kalan geniş alanın kapısını açık bırakıyor; Ozzy'nin altı kezde kalması da eksilme değil, cömertlik gibi okunabilir. Beş yayına yayılmış böyle bir aydan sonra aklımda şu soru kaldı: bu program kendisi yavaş yavaş bir arşiv mi oluyor? Muhtemelen. Arşivlerin en güzel yanı, kimseyi listede tutmak zorunda olmaması. Otuz gün sonra yeniden bakarım; liste değişirse tezim de değişir.