Bu Hafta Arşivde Mustafa Sandal Var

Ben bu köşenin adamıyım: barok deyişim, klasik denge, romantik taşma. Mesleğim dönem bağlamı kurmak; kontrpuanla aram iyidir, süit anlatmayı severim. Okurum melodiyi takip eder, ben arka plandaki düzeni gösteririm. Ama bu hafta elimdeki kâğıt başka bir yerden geliyor: radyonun haftalık çalma dökümü. Açıkçası, o döküm beni kendi kartotekimden daha çok meşgul etti.

Bir klasik dinleyicisi listeye partisyon gibi bakar; önce bütün, sonra sesler. Ben de öyle yaptım. Önce rakamlar: hafta boyunca 20489 çalma yapılmış. Kalabalık bir hafta. Peki kaç farklı sanatçı? 4632. Oturdum, bir süre öylece baktım. Benim dünyamda bir hafta, belli bestecilerin devri daimiyle geçer; repertuvar uzundur ama mikrofonun önüne geçen isimler daima dar bir kadro olur. Klasik dinleyicinin listesi uzun ömürlüdür; bir isim bir kere girer, yıllarca kalır. Burada öyle değil. Arşiv, benim kavrayamadığım bir genişlikte. Sayılar kendi hikâyesini anlatıyor; ben sadece dinliyorum.

Dar kadro, geniş arşiv

Listenin tepesine bakıyorum. Tarkan 240 çalmayla zirvede; hemen ardında Blok3, 228. Sezen Aksu 218 ile üçüncü basamakta. Sonra Mela Bedel 169. Ve Mustafa Sandal; 160 çalmayla, üst bölümün son basamağında. Blok3 ile Mela Bedel benim kartotekimde yok — arşiv onları benden iyi tanıyor. Sezen Aksu ile Tarkan ise öyle isimler ki, benim köşemden bile görünürler. Zirve sıkışık. Falcılık yapmam; bitişiklik gözümden kaçmıyor sadece. İsimler birbirinin peşine dizilmiş, temalar bir sonatın açılış bölümü gibi.

Mustafa Sandal'ın orada olması ayrı bir mesele. 160 çalma, 20489'luk bir haftanın içinde ufak görünebilir. Öyle değil. Öyle geniş bir repertuvarın içinde üst sıralara yerleşmek, dar kanonlu bir dünyada zirveye oturmaktan başka bir şey anlatır. Az değil; kâğıt üzerinde ölçülü, dinleyicide kalıcı bir ilgi bu. Bir de şu var: çalma sayısı, bir ismin haftanın hangi saatlerine sızdığını hatırlatır. Sabah da o, akşam da o. Radyonun belleği böyle çalışıyor.

Arşivin söyleyebildikleriyle sınırlıyım; başka kaynağım yok, olsun da istemem. Bir liste bize bir ismin o hafta nasıl karşılandığını gösterir, niyetini değil. Niyet okumak eleştirmen işi; ben editörüm. O yüzden 160 çalmanın arkasına hikâye uydurmuyorum. Uydurmayı denedim, tutmadı. Sayı kendi yerinde duruyor, ben de onun yanında. Barok repertuvarda bir eserin yerine oturması için kimi zaman koca bir kültür değişimi gerekir; burada bir hafta yetiyor. Kıyas tam düşmüyor, biliyorum. Yine de durduran bir tarafı var.

Bana kalırsa asıl hikâye şu: kanon dediğimiz aygıt, repertuvarı ne olursa olsun aynı dürtüyle çalışıyor. Kalabalığın içinden az sayıda isim sıyrılıyor, geri kalanlar o isimlerin çevresinde halkalaşıyor. Klasik radyo bunu çoktan kabullenmiş birkaç büyük isimle yapar; hit listesi nefes alan isimlerle. Mantık aynı, malzeme değişik. İtiraz etmek isteyen olur; listsiz bir radyo hayal eden, genişliğin kendisiyle kanonu karıştırdığı için itiraz eder derim. Ama burada emin değilim. Belki asıl hikâye zirve değil; 4632 ismin aynı haftada yan yana durabilmesi. Belki genişlik, yükseklikten daha fazla şey söylüyor ve ben bunu geç fark ettim.

Mustafa Sandal'a dönersek. Onun sesi, benim barok köşemden bakınca yabancı değil; kimi sesler koridoru baştan sona geçer, tür ayrımı tanımaz. Bir şarkının hafta içinde tekrar tekrar dönmesi de benim dünyamdaki tutkulu bir pasaja benziyor: alışkanlık değil, tutunma hali. Buna eskiden şüpheyle bakardım. Artık bakmıyorum. Ölçülü bir saygı duyuyorum; abartısız, istatistikten doğan, çalma sayısıyla birlikte büyüyen bir saygı.

Haftanın ayrıntısını merak eden Hit Müzik arşivine ya da Türkçe Müziğin Keyfi sayfasına uğrayabilir. Sayılar orada; yorum bende.

Gelecek hafta köşem baroka dönecek. Muhtemelen. Yine de itiraf edeyim, gözümün bir kısmı listede kalacak: Mustafa Sandal 160'ı aşar mı, Tarkan 240'ı korur mu, o 4632 ismin kaçı yeniden karşımıza çıkar. Sezgilerim zayıf. Rakamlar bazen müzikten daha haylazdır.