Hadise portresi değil, Ara Beni portresi

Arşivin sayfasında Hadise adını görünce durakladım. Benim gündelim başka türlü kurulur; repertuvar deyince aklıma barok süitlerin disiplinli akan bölümleri gider, klasik dönemin ölçülü cümleleri, romantik dönemin taşkın duygusu. Pop dünyasının listeleri bu masaya nadiren düşer. Düştüğünde genelde şöyle olur: bir bakarım, geçerim. Bu kez geçemedim. Geçemedim, çünkü rakamların kümelenişi eski bir huyumu uyandırdı: merak. Sayılardan biri tuhaf duruyordu.

Kayıt taze. İlk iz 5 Eylül'de düşmüş arşive; o günden beri üç program dönmüş, 19 farklı şarkı geçmiş mikrofondan, toplam 215 çalma birikmiş. Kısa ama yoğun bir hikâye. Arşivimiz onu yeni tanımış görünüyor; bu sayfa eylül başından önce susmuş. Dinleyicinin hafızası arşivden eski olabilir elbette, ama arşiv başında oturan biri için hikâye kaydın başladığı gün başlar. Ben bu hikâyeye eylülün ilk haftasında katıldım.

Tablonun zirvesinde Ara Beni oturuyor: 182 çalma. Tek başına. Bir basamak aşağı inince uçurum başlıyor; Gece Puslu sekizde kalıyor, Süpermen üçte, Farkımız Var ile Hay Hay ikişerde. Zirveyle ikinci sıra arasında ne merdiven var ne eğim; dimdik bir düşüş. Böyle bir dağılım karşısında bana kalırsa soru tek: burada portresi çizilen sanatçı mı, yoksa bir şarkı mı?

Tek şarkının yerçekimi

Klasik müzik tarafında bunun tanıdık bir hâli vardır. Bir arya öyle tutar ki bestekârın kalan bütün emeği onun gölgesinde kalır; dinleyici aryayı mırıldanır, operanın adını hatırlamakta zorlanır. Radyo böyle bir yerdir. Bir şarkıyı sadece sevmez, benimser; saatlerin dokusuna işler, günün ritmine katlar. Radyonun sevgisi tekrarla ölçülür; tekrar da sadakatin en eski biçimidir. Ara Beni'nin 182'si bana tam bunu anımsattı. Bir eseri çalma sayısıyla yan yana koyduğunuzda sayı çoğu kez seyircinin değil, programın duygusunu ele verir; küçük bir kültürel gözlem, ama arşivcilik dediğin de böyle ufacık kayıtlardan ilerler.

Açıkçası niyet okumakta sınırdayım. Bu 182, sevginin ölçüsü mü, rotasyonun alışkanlığı mı? Dinleyici isteklerinin mi izi, yapımcı elinin mi? Veri niyetini söylemiyor. Sayıyor, susuyor. Niyet radyonun görünmeyen tarafıdır; arşivse yalnızca görünen tarafını tutar. Arşivimizde şöyle görünüyor: tablo üç programdan geliyor; bağlanan sayfalarda Hit Müzik de var, Pop Mix de. Belki özel bir haftaydı, belki bir veda, belki de en sıradan şey: pop müziğin tek şarkılı yerçekimi. Burada emin değilim; elimde yalnızca sayılar var, sayılar da suskun tanıktır.

İşin cömert yanı da kararını kolaylaştırmıyor. 19 farklı şarkı çalınmış; kimse tek şarkıya saplanıp kalmamış, katalog eşelenmiş. Gece Puslu'nun sekizi, Süpermen'in üçü... Bunlar merak izleri. Ufak ama gerçek. Bir şarkının bu denli öne çıkması, diğerlerinin değersizliği anlamına gelmez; sadece gündüz ışığının hepsini aynı yere vurduğunu gösterir. Yalnız yerçekimi diye bir şey var: ne kadar eşelersen eşele, kütlesi büyük olan merkezini koruyor. Listelerin geri kalanı çoğu kez zirvenin çevresinde dolanan küçük taşlardır; onları yörüngesinde tutan da o merkezdir. Arşiv buna hükmetmez; sadece not eder.

Tekrarın kendisi benim dünyamın eski tanıdığı bir şey. Barok müzik neredeyse buna dayanır: aynı kalıbın üstünde farklı söyleyişler, aynı temelin üstünde başka başka çatılar. Orada tekrar tembellik değil, mimaridir. Pop radyosunda ise tekrarın böyle bir gerekçesi yok; daha çok iştah var. Kabul edeyim, aradaki farkı dinlerken ben de unutuyorum. Mimari de iştah da dinleyicinin hafızasında aynı rafa diziliyor çünkü. Belki de bu yüzden hiçbir liste dürüstçe okunamaz; her liste biraz kaza, biraz karardır.

Benim okumum şimdilik niyet değil, ağırlık üzerine: bu kayıt bir sanatçı portresi gibi duruyor ama bir şarkının portresi. İleride tablo genişler, ikinci sıradaki sekiz birikir, sıralara merdivenler girerse Hadise portresinden rahatça söz ederiz. Şimdilik önde bir şarkı var; arkasında onu sabırla taşıyan bir ses. Radyo hep böyle kurulmuştur: bir şarkı taşır, isim onun üstünde kalır. Ben sayıları tutarım. Yorumu zaman yapar.