Öğlen Klasikleri arşivini açınca karşıma Metallica çıktı

Klasik kimin klasiği?

Malik Avunduk'un düzenlediği Öğlen Klasikleri profilini arşivimizden açtım. Öğlen vakti, adında klasik var; ne beklenir? Ben bu işi yapan biriyim, oturdum, bir barok süit umdum, köşesine saklanmış bir romantik senfoni de olur dedim. Öyle çıkmadı. Listenin tepesinde Metallica duruyordu; hemen yanında ise hiç umadığım işaretler. İlk tepkim gülümsemek oldu, sonra ciddileştim. Çünkü bu liste, adında klasik taşıyan bir kuşağın arşivinde, bize kendi tanımımızı soruyor.

Rakamları söyleyeyim: otuz günde 402 çalma, beş yayın. Asıl tuhaf olan tepe. Tek bir hâkim isim yok; beş isim var ve her biri tam beş kez çalınmış. Pigeon beş, Metallica beş, Kurt Vile beş, Interpol beş, Elliott Smith beş. Berabere. Böyle bir eşitlik tesadüf olamayacak kadar düzgün; yine de burada emin değilim, belki tesadüftür. Ama düz bir yığın gibi de durmuyor. Kimsenin öne çıkarılmadığı, dikkatle kurulan bir denge gibi. Beş yayına yayılmış, ölçülü bir program mantığı.

Klasik kelimesi hem dönem adı hem gündelik bir sıfat. Dönem dediğimizde akla o büyük hat gelir: baroğun süslenmiş dünyasından klasik dönemin dengesine, oradan romantizmin taşkınlaşan sesine uzanan yol. Besteciler bu yolu nota kâğıdında tartıştı; dinleyici kulakla tarttı. Gündelik kullanımda ise iş değişir. Bir yapıt çok sevildi, zamana dayandı, tartışılmayan bir yere yerleşti; ona artık klasik deniyor. Radyoculukta bu kelimeyi kullanmak kolaydır, hakkını vermek zordur. Öğlen Klasikleri arşivimize bakılırsa, adındaki kelime gündelik cepheden seçilmiş. Metallica birilerinin klasiği. Elliott Smith de.

Bunu bir yanılgı saymak geliyor insanın içinden. İlk anda ben de öyle düşündüm: yanlış profil, karışmış arşiv. Sonra baktım; rakamlar kendi içinde duruyor. Beş yayına yayılmış beş isim, her biri beş kez, toplamda 402 çalmanın içinde. Arşivimiz ses tanımayla besleniyor; makine de insan gibi şaşabilir, bunu bilirim. Ama bu kadarı tutarlılık veriyor, en azından bir niyet izlenimi. Vardığım yer şu: hata değil, tercih. Öğlen kuşağı dinleyicisiyle kavga etmeden kanonu genişletmiş. Klasik müzik editörü olarak söylemem gerekirse rahatsız olmadım. Şaşırdım; o ayrı.

Listedeki isimlerin öğlenle ilişkisi ayrıca düşündürüyor. Interpol bana hep gece yarısı müziği gibi gelmiştir; karanlık bir salon, geç bir saat, ciddi ayakkabılar. Elliott Smith tam karşıdan, fısıltıya yakın ve içe dönük; onu öğlen trafiğinin ortasına koymak ya cesaret ister ya bilinçli bir şaka. Kurt Vile'ın gitarı ne sabaha ne akşama ait; kendi temposunda salınan, aceleye gelemeyen bir şey. Pigeon içinse arşivimizde beş çalmalık bir yer açılmış. Kimdir, nedir diye soracaksanız, açıkçası ben de listeye soruyorum. Beş kez çalınan bir isim, en azından merak uyandırır.

Öğlen kuşağının kendisi de üzerine düşünmeye değer. Günün ortası; yemek molası, mutfakta bir kap, işe dönüş yolunun başı. İnsan o saatte ne dinler? Arşivdeki 402 çalma, bu sorunun cevabının sandığımızdan kalabalık olduğunu gösteriyor. Beş yayın, otuz gün; ve listenin tepesinde kimsenin beklemeyeceği isimler. Radyo dediğin şey bazen tam da bunun için var. Alışkanlığını bozar, beklemenin yerine başka bir şey koyar. Ben barok süit bekledim; liste başka şey söyledi.

Bana kalırsa bu profilin asıl anlattığı, kanonun sabit bir taş olmadığı. Hangi eserlerin klasik sayılacağı dün belli görünüyordu; öğlen kuşağının arşivi, işin artık öyle yürümediğini fısıldıyor. Beş ismin eşit eşit paylaştığı bir tepe varsa orada bir zevk haritası çiziliyor demektir; ve o harita benim gençliğimin haritasıyla örtüşmüyor. Örtüşmek zorunda da değil. Öğlen Klasikleri'ni yine açarım. Bir dahaki sefere belki bir barok süit bulurum, köşesine saklanmış bir sonat. Bulamazsam da üzülmeyeceğim; düşünecek bir şey var demektir, o da bir program için kötü kader sayılmaz.